نیاوران کاخی واقع در مجموعه باغی به همین نام می باشد که به لحاظ منطقه جغرافیایی ، در میدان شهید باهنر (میدان نیاوران) تهران قرار گرفته است .


مجموعه کاخ موزه نیاوران شامل : کتابخانه اختصاصی ، کاخ نیاوران ، کوشک احمدشاهی ، کاخ صاحبقرانیه ، موزه جهان نما ، باغ کتیبه ها ، موزه حوضخانه ، موزه خودروهای کاخ نیاوران ، مدرسه اختصاصی است .

این کاخ ، با مساحت تقریبی 9هزار مترمربع در 2طبقه و یک نیم طبقه در باغ نیاوران واقع شده است .

پس از انقلاب اسلامی در سال ۱۳۶۵ کاخ موزه نیاوران برای اولین بار گشایش یافت. حدود 3 سال بعد، مرکز آموزش عالی میراث فرهنگی "در محل مدرسه اختصاصی" راه اندازی شد و در سال 69 فضاهای جانبی آن ، مختص خوابگاه پسران شد. در سال های بعد موزه جهان نما (۱۳۷۶)، کاخ صاحبقرانیه (۱۳۷۷) و کوشک احمدشاهی (۱۳۷۹) نیز در معرض بازدید عموم قرار گرفت .

این عمارت باشکوه ، خود، متشکل از چند بنای دیگر است که در ادامه، به آنها گریزی خواهیم زد :

1- کاخ و موزه صاحبقرانیه نیاوران : که در سال 1267 قمری به فرمان ناصرالدین شاه ساخته شد . ( این کاخ علاوه بر اتاق های زنان ناصرالدین شاه ، دارای اتاقهای دیگری نیز هست که ازجمله آنها می شود به : " کرسی خانه ، چایخانه ، ظرفخانه ، اتاق‌ های بازی ، بار و پذیرایی در طبقه اول " و اتاق‌ های " مذاکرات ، انتظار سفرا ، منشی ، هدایا ، دندانپزشکی و استراحت محمدرضا پهلوی " اشاره داشت

( این کاخ در سال 74 مرمت و در اردیبهشت سال 77 به عنوان موزه بازگشایی شد )

2- کوشک احمدشاهی نیاوران : که در اواخر دوره قاجار جهت خوابگاه ییلاقی احمدشاه در میان باغ نیاوران با مساحتی بالغ بر هشتصد متر در 2 طبقه با سقف شیروانی بنا شد ( این بنا دارای از ویژگیهای متعددی است که برخی از آنها : تزئینات و نمای آجری به کار رفته در سرتاسر نمای بیرونی بنا ، آجرها از نوع منقوش قالبی با طرح‌ های متنوع به رنگ نخودی است ، قرارگیری ورودی بنا در ضلع جنوبی عمارت که به وسیله چندین پله از کنار حوض بیضی شکل پوشیده از کاشی ، به کوشک منتهی می ‌شود )

( پس از انقلاب، در جریان حفاظت و مرمت این بنا، بخش پایین دیواره‌های آن نیز تعمیر شد و در اردیبهشتماه سال 79 همزمان با هفته میراث فرهنگی این عمارت گشایش یافت )

3- موزه جهان نمای نیاوران : که به نمایش آثار اهدایی و خریداری شده در دوران پهلوی میپردازد و در بخش غربی کاخ صاحب قرانیه واقع شده است .

4- باغ موزه کتیبه های نیاوران : که در این نمایشگاه تعداد 43 مولاژ از کتیبه های صخره ای شامل دوره تاریخی مادها به خط و زبان اوراتی، آشوری و آرامی متعلق به مناطق اهر و سراب، دوره تاریخی پارتی و ساسانی به خط و زبان های فارسی باستان، آکدی، عیلامی و آرامی تا اواخر دوره ساسانی و به خط شکسته پهلوی به چشم می خورد. ( از جمله این کتیبه ها می توان به کتیبه های شاپور و اردشیر در نقش رستم، کتیبه شاپور یکم در نقش رجب، کتیبه کرتیر در نقش رجب و … اشاره کرد )

( باغ موزه کتیبه ها واقع در محوطه شرقی کاخ نیاوران در اردیبهشت ماه 87 افتتاح شد و در معرض بازدید علاقه مندان قرار گرفته است )

5- خودروهای اختصاصی نیاوران : که خودروهای خاندان پهلوی بوده و از آثار بر جا مانده ای است که قابلیت نمایشی دارند. 

( این موزه در 1 طبقه با فضایی برابر با دویست مترمربع می باشد که آثاری از قبیل : "خودروهای اختصاصی خاندان پهلوی ، موتور سیکلت های کوچک متعلق به فرزندان پهلوی و ماکتهای خودرو " را در خود جای داده است )

6- کتابخانه سلطنتی کاخ نیاوران : که در حدود سال 55 شمسی در قسمت شمالشرقی مجموعه نیاوران در محیطی نسبتا دنج و همجوار با محل سکونت خاندان پهلوی در دو طبقه و یک زیرزمین با زیر بنای تقریبی 770 متر مربع احداث شد .

کتب چاپی موجود در این کتابخانه ، مجموعه ای بالغ بر بیست و سه هزار جلد و حدود 16هزار عنوان می باشد که مشتمل بر آثار فارسی : " تالیفات فرهنگی، ادبی، اجتماعی، گزارشات و آمار " و آثار خارجی شامل : " دایره المعارف ها ، دوره های تخصصی هنر، باستان شناسی و منابع تمدن و هنر ملل " می باشد.

( دیوان حافظ "بشرح سوری" ( کتاب اهدایی به ناصرالدین شاه ) ، قدیمی ترین کتاب فارسی این مجموعه می باشد که در سنه 1252ه.ش در لایپزیک به نشر درآمده است )