عالی قاپو ، بنای عظیمی در غرب میدان نقش جهان ( مقابل مسجد شیخ لطف الله اصفهان ) میباشد ؛ عمارتی که بعد از انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان ، ساخته شد ( مابین سالهای 971تا977 شمسی )


این بنا ، نمونه منحصر بفردی از معماری کاخ های دوره صفویه می باشد که در اوایل قرن 11 هجری به امر شاه عباس اول ساخته شده است ( این عمارت طی 5 مرحله معماری و در زمان جانشینان شاه عباس اول بخصوص شاه عباس دوم و شاه سلیمان بین 70 تا 100 سال ادامه و تکمیل یافت )

کاخ عالى قاپوی اصفهان 3 طبقه و هر طبقه منقسم به 2 طبقه اتاق است که در واقع شش طبقه می شود و چون از بام طبقه آخر می توان تمام مناظر شهر را دید خود بام را هم یک طبقه حساب کرده‏ اند و به همین خاطر گفته می شود که : "عالى قاپو 7 طبقه است"

مینیاتورهای این عمارت زیبا که متأسفانه لطمات فراوانی هم دیده است ، بعلاوه نقاشی های گل و بوته ، شاخ و برگ ، اشکال وحوش و طیور و گچبری های زیبای طبقه آخر ، که به شکل انواع جام و صراحی در طاق ها و دیوارها و تعبیه شده اند ، از قسمت های جالب این بنای تاریخی است .

اگر تجربه سفر به اصفهان و دیدن عالی قاپو را داشته باشید ، حتما با این گفته موافقید که : از فراز آخرین طبقه عالی قاپو بهترین منظره این شهر کهن و تاریخی و تغییرات و تحولات 1000 ساله اخیر آن را می توان مشاهده نمود "

عالی قاپو بنا به تحقیق آنوبانینی به دو صورت تلفظ گردیده که برای هر کدام وجه تسمیه‏ ای گفته شده است :

یکی " عالی قاپو " ؛ که مرکب از کلمه عالی و قاپوی ترکی به معنای "باب" می باشد . یعنی باب عالی !

توضیح : همان طور که در عثمانی باب عالی معمول بوده ، بین ایرانیان شیعه هم ، چنین بابی وجود داشته که مانند باب عالی عثمانیه ، مورد احترام بوده است و از این رو کلیه کسانی که می خواستند وارد عالی قاپو شوند باید خم شده ، آستانه را بوسیده و داخل می شدند ، به طوری که حتی شاه عباس هم هنگام دخول به این عمارت از اسب پیاده می شده است . گذشته از این ، عالی قاپو محل تحصن مقصران و گناهکاران بوده و هر گناهکاری که وارد درب عالی قاپو می گردیده ، کسی نمی توانست او را از آنجا بیرون بیاورد مگر به امر شاه صفوی ( خلاصه اینکه عالی قاپو همان احترامی را داشت که باب عالی در عثمانی داشته است )

دیگری " علی قاپو " که به گفته تاریخ ، هنگامی که شاه عباس کبیر درب نقره را برای بارگاه حضرت امیرالمومنین علیه السلام به نجف برد و نصب کرد ، درب پیشین آنجارا برای تبرک به اصفهان حمل کرد و در عالی قاپو نصب نمود ؛ از این جهت آنرا علی قاپو و یا قاپی نامیده اند که این در منسوب به بارگاه مولای متقیان ( امام علی < ع > ) می باشد .