کبوترخانه‌ ، ساختاری قدیمی و استوانه ای شکل را داراست که بمنظور جمع آوری کود کبوترها و دیگر پرندگان ، جهت مصارفی چون : کشاورزی کاربرد داشته است .


نحوه ساخت این کبوترخانه به گونه ای بوده که امنیت همراه با آرامش و آسایش کبوتران را تأمین می ‌کرده است.

یکی از نکات جالب توجه در این بنا و نمونه های مشابه ، دقت در اجرای آن بوده که درصد اشتباه ورود پرندگان مزاحم را به صفر می ‌رسانیده. زیرا اگر حتی یک مورد پرنده یا حیوان مهاجمی به درون این کبوترخانه راه می ‌یافت، هرگز هیچ کبوتری احساس امنیت نمی ‌کرد و کبوترخانه خالی از حضور کبوتران می ‌شد. قطر سوراخ ‌های ورودی کبوتران به داخل برج ‌ها به اندازه ‌ای ساخته شده است که تنها کبوتران می‌ توانستند وارد آن شوند و پرندگان مهاجم قادر به ورود به داخل آن نبودند. از جمله تمهیداتی که ایرانیان در دفع دشمنان کبوترخانه‌ ها انجام می ‌دادند عبارت بود از استفاده از بوی برخی از جانوران مانند گرگ و کفتار و بوی برخی از گیاهان مانند کندر و سراب برای محافظت از کبوتران؛ تنها در حوالی اصفهان بیش از سه هزار برج زیبای کبوتر وجود داشته است و استان یزد نیز در شهرستان میبد یکی از زیباترین کبوترخانه‌ها را در خود جای داده است.

با گذشت 400 سال، تعداد کبوترخانه های اصفهان از 3 هزار به حدود 300 باب کاهش یافته و از این تعداد تا سال گذشته 65 کبوتر خانه در فهرست آثار ملی میراث فرهنگی و گردشگری ثبت شده است. می توان گفت آنچه امروزه از عظمت و وفور کبوترخانه باقی مانده، بیشتر بقایای مخروبه و نیمه مخروبه است که در دشت های اطراف منطقه اصفهان خودنمایی می کند.

این کبوتر خانه ها به خاطر تنوع بسیار در شکل و اندازه و تکرار موزون آنها و هماهنگی آنها با طبیعت و زیبایی های اطراف و به ویژه بافت و فضاهای اعجاب آور و هماهنگ درونی آنها می تواند یکی از جاذبه های نادیده انگاشته جهانگردی در اصفهان به شمار آید.

برخی از کبوترخانه های اصفهان :

ـ برج کبوتر امام خمینی اصفهان
این برج در ابتدای خیابان امام خمینی اصفهان قرار دارد. نمای خارجی آن از گچ و کاهگل و نمای داخلی آن از آجر و کاهگل ساخته شده است. ارتفاع این برج 25/11 متر است و قطر استوانه ی بزرگ آن 70/6 متر می باشد.

ـ برج کبوتر گورت اصفهان
این برج در روستای گورت قرار دارد، گورت روستایی از دهستان قهاب، بخش مرکزی شهرستان اصفهان است. در گورت و مزارع آن بیشترین تراکم برج های کبوتر به چشم می خورد. این برج دارای دو استوانه ی داخلی وخارجی است که استوانه خارجی آن جهت پایداری بیشتر کمی متمایل تر ساخته شده است و در پشت بام 9 عدد برجک به صورت آجر کاری مشبک قرار دارد که عبور کبوتران، تهویه و نورگیری را میسر می کنند. ارتفاع این برج متر و قطر استوانه ی بزرگ آن 60/6 متر است .

ـ برج کبوتر ردان اصفهان
این برج در 3 کیلومتری جنوب شرقی اصفهان در کنار کانال آب در قریه ردان قرار دارد و از نوع استوانه ای است. قطر برج 30/13 متر و ارتفاع استوانه ی بزرگ 20/10 متر می باشد

ـ برج های هزار جریب اصفهان
از این برج ها دو برج باقی مانده است. یکی واقع در دانشگاه اصفهان و دیگری در امتداد جنوبی خیابان شیخ صدوق این دو برج از لحاظ ساخت پیشرفته ترین برج ها هستند و دارای لانه کبوترهای بیشتری هستند. برج کبوتر دانشگاه اصفهان : این برج با ارتفاع استوانه بزرگ آن از زمین 30/13 متر است و ارتفاع کل برج 70/16 متر می باشد.

برج هزار جریب (شیخ صدوق) اصفهان : که مجموعه ای از 8 استوانه کوچک در اطراف یک استوانه بزرگ مرکزی می باشد که با ساختار منحصربفردی که دارد ، یکی از پایدارترین برج های شهرستان می باشد .